Νίκος Μπάτζιος, πρόεδρος ΙΣΘ: «Ο γιατρός και όχι η ΑΙ υπογράφει διάγνωση και θεραπεία»«Σε περιπτώσεις λάθους ή αμέλειας δεν δικάζονται… αλγόριθμοι αλλά εμείς οι γιατροί»
«Η Τεχνητή Νοημοσύνη βοηθά, όμως ο γιατρός μένει υπόλογος, τα δεδομένα δεν είναι αθώα ενώ η σχέση εμπιστοσύνης με τον ασθενή δεν αυτοματοποιείται».
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει τη διάγνωση, να ενισχύσει την πρόληψη και να οργανώσει καλύτερα την περίθαλψη. Δεν μπορεί όμως να πάρει μόνη της την τελική απόφαση, ούτε να σηκώσει την ευθύνη απέναντι στον ασθενή. Αυτό ήταν το κεντρικό συμπέρασμα της 2ης στρογγυλής τράπεζας που διοργάνωσε ο Ιατρικός Σύλλογος Θεσσαλονίκης στο Περίπτερο 15 της φετινής ΔΕΘ, με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη στην Ιατρική». Με πρωτοβουλία του προέδρου του ΙΣΘ Νίκου Μπάτζιου τέθηκαν τέσσερα κυρίως ερωτήματα. Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να αντικαταστήσει τον γιατρό; Ποιος ευθύνεται σε λάθος διάγνωση; Προστατεύονται τα δεδομένα υγείας; Πώς αλλάζει η σχέση γιατρού-ασθενούς; Η εκδήλωση εντάσσεται στις δράσεις του ΙΣΘ στο πλαίσιο της 90ης ΔΕΘ με γενικό τίτλο «Από την ιατρική της αρχαιότητας στην ψηφιακή εποχή του 21ου αιώνα. Ο γιατρός μπροστά στις νέες τεχνολογίες και την καινοτομία».
Όπως επισήμανε ο κ. Μπάτζιος, "η συζήτηση στη 2η θεματική ενότητα του ΙΣΘ δεν παγιδεύτηκε και δεν περιστράφηκε σε τεχνοφοβικό πανικό ή σε ενθουσιώδη ρητορική ότι η ΑΙ θα λύσει τα πάντα. Κράτησε απόσταση και από τα δύο ενώ οι καλεσμένοι μας έβαλαν στο κέντρο την ευθύνη. Όσο η τελική υπογραφή μένει στον γιατρό, ο ασθενής έχει κάποιον να λογοδοτήσει. Αν η ευθύνη διαχυθεί στο λογισμικό ή στον δημιουργό του, ο ασθενής μένει ακάλυπτος".
Οι ειδικοί είπαν ότι ο γιατρός εξακολουθεί να συνθέτει τη γενική εικόνα την οποία η μηχανή δεν είναι σε θέση να το κάνει, τουλάχιστον όχι ακόμη. Επίσης τέθηκε σωστά το πολιτικό και όχι μόνο το τεχνικό πρόβλημα, η μεροληψία δεδομένων, το δικαίωμα μη γνώσης, η ανισότητα πρόσβασης, τα όρια στη συγκέντρωση δεδομένων.
Η Ιωάννα Χουβαρδά, καθηγήτρια Ιατρικής Πληροφορικής στο Τμήμα Ιατρικής ΑΠΘ, ξεκαθάρισε ότι «η τεχνητή νοημοσύνη προβλέπει κίνδυνο, δεν υπογράφει διάγνωση». Μπορεί να προειδοποιήσει για καρδιακό κίνδυνο πριν εμφανιστούν συμπτώματα, αρκεί να εκπαιδευτεί σε έγκυρα, σχετικά και αντιπροσωπευτικά δεδομένα. Αλγόριθμοι που έχουν «μάθει» σε έναν πληθυσμό δεν ισχύουν αυτόματα για έναν άλλον. Οι μη ελεγμένες εφαρμογές δεν είναι ιατρικά εργαλεία. Η αξία της τεχνολογίας βρίσκεται στην πρόληψη, στην ανάλυση πολλών δεδομένων μαζί και στην επιλογή θεραπείας πάντα με ανθρώπινη εποπτεία και με συστήματα που εξηγούν πώς κατέληξαν σε μια εκτίμηση.
Η Λίνα Παπαδοπούλου, καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή ΑΠΘ, τόνισε ότι «ο νόμος ακολουθεί την τεχνολογία και η δημοκρατία και η πολιτεία πρέπει να θέσει όρια». Το ζήτημα δεν είναι μόνο νομικό. Είναι και ανθρωπολογικό. Η τεχνολογία δεν σταματά με απλή απαγόρευση. Χρειάζεται δημοκρατική πολιτική, ευρωπαϊκοί κανόνες και υπεράσπιση της ισότητας. Τα δεδομένα είναι συχνά μεροληπτικά, με υπερεκπροσώπηση συγκεκριμένων πληθυσμών. Ο ασθενής έχει και δικαίωμα να μην μάθει ορισμένες προβλέψεις για την υγεία του, με εξαιρέσεις δημόσιας υγείας. Η συγκέντρωση δεδομένων απειλεί την αυτονομία και την ιδιωτικότητα, που έχουν ήδη υποχωρήσει. Κόκκινη γραμμή παραμένει κάθε μορφή ανεξέλεγκτης αυτοεξέλιξης της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Στέφανος Φοινίτσης, πρόεδρος της Ακτινολογικής Εταιρείας Βορείου Ελλάδος και επίκουρος καθηγητής στο ΑΠΘ, επεσήμανε ότι «οι ακτινολόγοι δεν αντικαθίστανται και η ζήτηση αυξάνεται». Στην πράξη η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον ακτινολόγο. Η ζήτηση για απεικονιστικές εξετάσεις αυξάνεται και μαζί της η ανάγκη για ειδικούς. Λίγες εφαρμογές δουλεύουν πραγματικά καλά, όπως η ανίχνευση εγκεφαλικού και αιμορραγίας. Πολλές αποτυγχάνουν λόγω ψευδώς θετικών ευρημάτων, που τελικά κοστίζουν χρόνο. Ο γιατρός συνδυάζει ανατομία, φυσιολογία και κλινική εικόνα με τρόπο που η μηχανή ακόμη δεν αντιγράφει. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι χρήσιμη για ταχύτητα, λιγότερα λάθη από κόπωση και μείωση ανισοτήτων, υπό την προϋπόθεση ότι κάθε εύρημα ελέγχεται από άνθρωπο.
Η Μαρία Τζητηρίδου-Χατζοπούλου, παιδίατρος-νεογνολόγος και αναπληρώτρια καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, πρόσθεσε ότι «στα παιδιά η τεχνητή νοημοσύνη βοηθά, δεν εξετάζει στη θέση μας». Στην ψηφιακή υγεία προέχουν οι δεξιότητες, όχι μόνο η γνώση των εργαλείων. Στη νεογνολογία μπορεί να στηρίξει πρωτόκολλα, μηχανικό αερισμό και παρακολούθηση. Δεν υποκαθιστά την κλινική εξέταση ούτε την επαφή με την οικογένεια. Οι γονείς δεν πρέπει να στηρίζονται σε ανεξέλεγκτες απαντήσεις μηχανών για τη διάγνωση της υγείας του παιδιού τους. Τα δεδομένα ανηλίκων χρειάζονται ιδιαίτερη προστασία, γιατί αφορούν και τη μελλοντική αυτονομία τους. Η χρήση πρέπει να είναι ανθρωποκεντρική. Σήμερα συχνά κυριαρχεί μια τεχνοκρατική λογική.
Ο Πολυχρόνης Βούλτσος, καθηγητής Ιατρικού Δικαίου και Ηθικής στο ΑΠΘ, είπε ότι «η ευθύνη μένει στον γιατρό και ο αλγόριθμος… δεν δικάζεται στη θέση του». Η σχέση γιατρού–ασθενούς είναι σχέση εμπιστοσύνης. Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει ως τρίτος παράγοντας και μπορεί να τη διαταράξει, αν ο γιατρός γίνει απλός μεταφορέας της απάντησης της μηχανής. Ένας αλγόριθμος μπορεί να σφάλει λόγω μεροληπτικών δεδομένων, ελλιπούς εικόνας του συγκεκριμένου ασθενούς ή αξιών με τις οποίες εκπαιδεύτηκε. Ο γιατρός οφείλει να ελέγχει. Ο κατασκευαστής οφείλει να εξηγεί πώς λειτουργεί το σύστημα. Ο ασθενής μπορεί να αρνηθεί μη αναγκαία χρήση τεχνητής νοημοσύνης, όχι όμως όταν αυτή είναι κρίσιμη για την ασφάλειά του. Με το ισχύον δίκαιο, η ιατρική ευθύνη δεν μεταφέρεται στον αλγόριθμο.
Ο πρόεδρος του ΙΣΘ Νίκος Μπάτζιος ανακεφαλαίωσε ότι «Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει την ιατρική πράξη, αλλά δεν καταργεί τον γιατρό. Χρειάζονται επικυρωμένα εργαλεία, προστασία δεδομένων, σαφές νομικό πλαίσιο, εκπαίδευση και ανθρωποκεντρική χρήση. Η τελική απόφαση, η λογοδοσία και η σχέση εμπιστοσύνης παραμένουν ανθρώπινες. Εδώ μπορείτε να παρακολουθήσετε ολόκληρη τη συζήτηση της 2ης θεματικής ενότητας που διοργάνωσε ο ΙΣΘ στη ΔΕΘ
Δράσεις Ι.Σ.Θ. - 90η Δ.Ε.Θ - Τεχνητή Νοημοσύνη στην Ιατρική
.jpg)
